Op een warm zomers terras zie je het overal: dat bewolkte, goudgele glas met een plak sinaasappel op de rand. Witbier is een van de populairste bieren van Nederland en België zodra de temperatuur boven de twintig graden klimt. Maar dat was ooit heel anders. Zestig jaar geleden stond deze bierstijl op het punt definitief te verdwijnen.
Hoe witbier bijna uitstierf
In de jaren vijftig van de vorige eeuw was witbier in België vrijwel van de kaart. De kleine brouwerijen die dit tarwebier maakten, konden de concurrentie met industriële pilsners niet bijhouden. Pilsner was goedkoper te produceren, eenvoudiger te bewaren en gemakkelijker te verkopen. Rond 1957 sloot de laatste witbierbrouwerij van het Vlaamse Hoegaarden haar deuren. Daarmee leek een bierstijl die al eeuwen bestond voorgoed tot het verleden te behoren.
Totdat Pierre Celis, melkman van beroep en bierliefhebber uit passie, besloot dat dit niet zo mocht eindigen. Als jonge man had hij meegeholpen in de plaatselijke brouwerij en wist hij nog hoe het bier gemaakt werd. In 1966 bouwde hij in een oude kaasfabriek zijn eigen brouwerij op en bracht het recept opnieuw tot leven. Het bier heette Hoegaarden - en daarmee was witbier terug van weggeweest.
Tarwe, koriander en sinaasappelschil
Wat witbier onderscheidt van de meeste andere biersoorten is de combinatie van ingrediënten. De basis is een mengsel van gerst én ongemout tarwe, soms tot vijftig procent van de samenstelling. Die tarwe geeft het bier zijn karakteristieke zachte, romige smaak en de troebele uitstraling.
Het eigenlijke geheim zit in de kruiden. Traditioneel witbier bevat koriander en bittere sinaasappelschil, specifiek van de Curaçaose sinaasappel (Citrus aurantium). Die citrusnoot is geen decoratieve toevoeging - ze versterkt de frisheid en maakt het bier licht en toegankelijk. Veel drinkers proeven die kruiderij niet bewust, maar ze zorgen voor het frisse karakter waardoor witbier lichter aanvoelt dan een gewone pilsner. Volgens de traditionele bierhistorie gaat het gebruik van koriander en sinaasappelschil in witbier terug tot de vijftiende eeuw, toen Hoegaarden nog een centrum van bierbrouwen was.
Het bier wordt ongefilterd gebotteld of getapt, waardoor de gisten en eiwitten in het glas blijven. Dat geeft witbier zijn typisch mistige look. Hoe troebeler het glas, hoe dichter het bij het originele karakter zit.
Het verschil met weizen
Witbier en weizen worden door niet-bierliefhebbers regelmatig door elkaar gehaald, maar het zijn twee verschillende stijlen met een eigen karakter. Weizen is de Duitse variant, afkomstig uit Beieren. De bekendste voorbeelden zijn Erdinger, Paulaner en Franziskaner. Weizen bevat ook veel tarwe, maar heeft een opvallend banaanachtig aroma door de specifieke gist die het fermentatieproces stuurt - iets wat je bij Belgisch witbier nauwelijks terugvindt.
Belgisch witbier is subtieler. Waar weizen neigt naar banaan en kruidnagel, is witbier frisser en citrusachtiger. De twee stijlen zijn verwant, maar je herkent het verschil meteen als je ze naast elkaar proeft. Wil je meer halen uit elke bierstijl die je drinkt? Dan zijn de tips in 10 manieren om bier beter te laten smaken zeker het lezen waard.
Welke witbieren zijn het waard om te proberen
Hoegaarden is de benchmark. Niet het meest avontuurlijke bier, maar de maatstaf waartegen andere witbieren worden afgemeten. Vedett Extra White van Duvel Moortgat is een stap verfijnder, met meer carbonatie en een lichtere bitterheid. St. Bernardus Wit, gemaakt door dezelfde brouwerij als de legendarische Abt 12, heeft meer body en net iets meer complexiteit door de hogere kruidendosering.
Vanuit Nederland valt er ook wat te kiezen. Kleinere ambachtelijke brouwerijen hebben witbier de afgelopen jaren herontdekt en brengen eigenzinnige varianten uit met lokale kruiden of fruit. Het loont om bij een goede bierspecia alzaak te vragen naar een Nederlands witbier - de kwaliteit stijgt jaar na jaar.
Hoe je witbier het best drinkt
Witbier drink je gekoeld, maar niet ijskoud. Tussen de drie en vijf graden Celsius is ideaal - kouder dan dat en het bier verliest zijn aroma's. Een weizenglas of een klassiek witbierglas met brede bovenkant werkt het best: het geeft het schuim ruimte en concentreert de geur richting je neus.
Witbier past trouwens uitstekend bij lichte zomerse gerechten. Wil je weten welke combinaties het best werken? In ons artikel over bier bij vis en zeevruchten staat witbier als logische keuze bij schelpdieren en lichte visgerechten.
En die sinaasappel op de rand? Technisch gezien heeft witbier die niet nodig - de citrusnoot zit al in het bier zelf. Sommige brouwerijen fronsen bij de gewoonte. Maar als je het lekker vindt, is er geen reden om het te laten. Witbier is nu eenmaal een bier dat je ontspannen mag drinken, zonder al te veel regels.
Van de rand van verdwijnen naar het terras van nu
Pierre Celis stierf in 2011. Zijn brouwerij was eind jaren tachtig aan InBev verkocht na een verwoestende brand, en het bier werd onderdeel van een van de grootste bierondernemingen ter wereld. Maar het bier dat hij in een kaasfabriek opnieuw tot leven wekte, had inmiddels zijn eigen weg gevonden.
Witbier staat nu in vrijwel elk café, ligt in elke supermarkt en is een van de eersten die op het terras wordt besteld zodra de zomer begint. Dat is niet vanzelfsprekend. Het is het resultaat van één man die niet accepteerde dat een eeuwenoude bierstijl zomaar kon verdwijnen. De volgende keer dat je dat mistige glas optilt, weet je nu wat je drinkt - en aan wie je dat te danken hebt.